 DĄB
(Quercus robur L.)WystępowanieZnanych jest około 250 gatunków dębu, liczne rasy i odmiany, z tego 150 w Azji, 80 w Ameryce Północnej i 20 w Europie. W Polsce występują dwa gatunki dębu: Quercus robur L. - dąb szypułkowy oraz Quercus petraea Liebl. - dąb bezszypułkowy. Zasięg tego ostatniego gatunku na terenie Polski jest ograniczony - obejmuje on bowiem swym zasięgiem Europę Zachodnią, od północnej Norwegii i Szwecji do północnej części Półwyspu Pirenejskiego.
Dąb bezszypułkowy, gatunek mający większe wymagania siedliskowe, występuje niemal w całej Europie, z wyjątkiem południowej Szkocji.
Brak go w Finlandii i północnej części byłego Związku Radzieckiego. Jest on gatunkiem nizinnym, w górach sięga do 600-700 m n.p.m. Dąb tworzy liczne zespoły leśne, czy to domieszane z innymi gatunkami, czy to w postaci drzewostanów litych. Powierzchnia lasów dębowych w kraju wynosi 5,6% powierzchni naszych drzewostanów.
CharakterystykaDąb szypułkowy - nazwa dębu wywodzi się z faktu iż jego owoce rosną na długich do 8 cm szypułkach. Drzewo osiąga wysokość do 50 m i średnicę 1,5-2,0 m. Pień jest prosty, dobrze wyrośnięty, często skręcony i do wysokości 15 m bez gałęzi. Kora jest gruba, głęboko spękana, ciemnoszara. Granica pomiędzy bielem a twardzielą jest bardzo wyraźna, biel ogólnie wąski, barwy żółtawobiałej. Nie jest on odporny na warunki atmosferyczne, dlatego nie ma istotnego znaczenia gospodarczego i oddziela się go przed przeróbką. Twardziel w stanie świeżym - szarożółta, z czasem staje się ciemniejsza do barwy jasno-, a następnie ciemnobrązowej. Przyrosty roczne i strefy przyrostu nie są przejrzyste.
Dąb bezszypułkowy - ma pień cylindryczny, sięgający zwykle do wierzchołka, nie tak rozgałęziony, jak u dębu szypułkowego. Kora jest cienka, jasnoszara do żółtawej, z wiekiem łuskowata, płytko spękana. Owoce – mniejsze, są osadzone na krótkich szypułkach. Drewno podobne do drewna dębu szypułkowego. Przy tej samej szerokości przyrostów rocznych drewno dębu bezszypułkowego ma większą masę niż drewno dębu szypułkowego. Przejście strefy drewna wczesnego w późne jest nieco gwałtowniejsze.
Właściwości i cechy obu wymienionych gatunków dębu są bardzo zbliżone.  Właściwości fizyczne
gęstość w stanie suchym - 390-650-930 kg/m3, gęstość przy wilgotności 12-15% - 430-690-960 kg/m3, gęstość po ścięciu - 900-1150 kg/m3, skurcz: wzdłuż włókien - 0,4%, w kierunku promieniowym - 3,5-4,7%, w kierunku stycznym - 7,7-10,0%, objętościowy-12,2-15,0%. Właściwości mechanicznewytrzymałość na zginanie statyczne: Quercus robur - 74-88-105 MPa, Quercus petraea - 78-110-117 MPa, moduł sprężystości przy zginaniu statycznym: Quercus robur - 10 000-11700-13 200 MPa, Quercus petraea - 9200-13 000-13500 MPa, wytrzymałość na ściskanie: Quercus robur - 54-61-67 MPa, Quercus petraea - 48-65-70 MPa, wytrzymałość na rozciąganie wzdłuż włókien - 50-90-180 MPa, wytrzymałość na rozciąganie w poprzek włókien - 2,6-4,0-9,6MPa, udarność - 1-6-16 J/cm2, łupliwość - około 0,4 MPa promieniowo, wytrzymałość na skręcanie - 11-20 MPa, twardość Brinella na płaszczyźnie podłużnej - około 66 MPa, trwałość Brinella na płaszczyźnie poprzecznej - około 34 MPa. Obróbka mechanicznaogólnie dobra, choć zależna od szerokości przyrostów rocznych. Drewno podatne do obróbki płaskiego i obwodowego skrawania. Cienkie elementy drewna przed łączeniem na gwoździe i śruby należy wstępnie nawiercać. Suszeniejest przeciętnie dobre. Wykazuje skłonność do pękania i paczenia, dlatego suszenie zaleca się przeprowadzać powoli. Sklejanieogólnie dobre. Obróbka powierzchni jest dobra, daje się bejcować, podatne do obróbki tzw. matowienia; przy lakierowaniu stosować wypełniacze porów, zaleca się również środki światłochronne.  Zastosowanie
jako drewno na okleiny, przeważnie skrawane okleiny zewnętrzne; drewno na meble, okładziny i parkiety; drewno konstrukcyjne średnich wymagań w konstrukcjach naziemnych, podziemnych, budownictwie wodnym, do budowy statków, maszyn i pojazdów; drewno specjalne na podkłady i beczki; dobre do toczenia i snycerki, do produkcji płyt pilśniowych i wiórowych, do produkcji mebli rustykalnych, paneli, listew. Kora jest cennym surowcem garbarskim. Informacje dodatkowena okleiny lepiej nadaje się drewno wąskosłoiste, drobnosłoiste. W zależności od szerokości przyrostów rocznych przyjmuje się następujące pojęcia o „twardości” drewna: poniżej 1 mm - miękkie, 1-2 mm - nieco twardsze, 2-3 - półtwarde, powyżej 3 mm - twarde.
Wymagana jest ścinka zimowa i intensywna ochrona drewna okrągłego, przetarcie po okorowaniu, staranne ułożenie w stosy. Zaleca się zabezpieczanie czół i niedopuszczenie do kontaktu z wodą (niebezpieczeństwo powstania tzw. plam garbnikowych).
|
