SOSNA

(Pinus sylvestris L.)

Występowanie

Gatunek szeroko rozprzestrzeniony w całej Europie, zwłaszcza w północnej i północno-wschodniej Europie aż do Syberii i Azji. Dobrze przystosowuje się do różnych warunków ekologicznych. Nie spotyka się go tylko na terenach o klimacie wybitnie oceanicznym i w najbardziej południowych częściach Europy.

Charakterystyka

Wobec szerokiego rozprzestrzenienia sosny różne są warunki jej wzrostu oraz budowa. Jest to drzewo szybko rosnące, osiągające zwykle wysokość do 30 m, a na siedliskach korzystniejszych także ponad 40 m, oraz średnicę do ponad 100 cm. Pień przeważnie do 2/3 wysokości wolny od gałęzi. Kora czerwono-brązowa, cienka i gładka w górnej części pnia, w części dolnej kora – z wiekiem gruba, łuskowa lub płytkowa, spękana, ciemnobrązowa, wewnątrz rdzawa. Udział kory wynosi 5- 12–18% objętości pnia z korą, gęstość kory ok. 300 kg/m3. Barwa drewna: biel – żółtawo-biały lub czerwonawo-biały, szerokości 5-10 cm; twardziel – czerwonawo-żółta ciemniejąca do czerwonobrązowej. Rysunek dekoracyjny, zapach w stanie świeżym żywiczny, aromatyczny, przyrosty roczne wyraźne, przejście między drewnem wczesnym i późnym wyraźne, niekiedy łagodniej zaznaczone, smakiem nie wyróżnia się, struktura zwykle prostowłóknista, na niektórych siedliskach krętowłóknista.

Obróbka mechaniczna

Drewno można dobrze przepiłowywać, przycinać, wygładzać, nawiercać, frezować, szlifować.

Suszenie

Dobre. Przy wilgotności drewna wyższej niż 25% i temperaturze 230°C istnieje niebezpieczeństwo wystąpienia sinizny. Suszenie przebiega szybko i dobrze, z lekką skłonnością do pękania i paczenia.

Sklejanie

Dobre.

Obróbka powierzchni

Dobra, jednak przy dużym udziale żywic utrudnione bejcowanie i lakierowanie.

Inne

Biel drewna podatny na impregnowanie. Kurczliwość drewna przeciętna, odporne na warunki atmosferyczne. Drewno jest miękkie, lekkie, łatwo łupliwe, dobrze się skrawa i łuszczy (na okleiny).

Wady drewna

Zbieżystość, krzywizny, niecylindryczność, skręt włókien, sękatość, pęcherze żywiczne, przemieszczenia twardzieli, pęknięcia żywiczne, nieregularny przebieg przyrostów rocznych, drewno reakcyjne, zgnilizna pnia, sinizna, chodniki owadzie, szkody powodowane przez ptaki.

Trwałość

Twardziel dosyć odporna, biel podatny na zaatakowanie przez grzyby i owady.

Zastosowanie

Drewno sosny jest odpowiednie na okleiny zewnętrzne skrawane i łuszczone, na sklejkę, na cele konstrukcyjne, budowlane wewnętrzne i zewnętrzne, stolarkę okienną i drzwiową, podłogi, podkłady kolejowe, maszty, stemple kopalniane. Może być także zastosowane w stolarce artystycznej, meblarstwie, przemyśle płyt wiórowych i pilśniowych, na wełnę drzewną, skrzynki, pojemniki, węgiel drzewny. Dzięki pozyskiwaniu z żywych drzew żywic produkuje się terpentynę, olej terpentynowy, kalafonię. Z igieł sosnowych wyrabia się olejek sosnowy (oleum pini silvestris).

Ważne: drewno zaatakowane przez siniznę wykazuje większą nasiąkliwość i tym samym podwyższoną podatność na opadanie przez grzyby.

Cechy anatomiczne

Cewki o długości 1800, 3100, 4500μm.

Właściwości fizyczne

  • gęstość w stanie suchym 300;490;860 kg/m3,
  • gęstość przy wilgotności 12-15% - 330;510;890kg/m3,
  • gęstość po ścięciu 750;820;850 kg/m3,
  • skurcz wzdłuż włókien 0,4%,
  • w kierunku promieniowym 3,3-4,0%,
  • w kierunku stycznym 7,5-8,0%,
  • objętościowy 11,2-12,4%.

Drewno ma właściwości cieplnoizolacyjne i dźwiękoizolacyjne.

Właściwości mechaniczne

  • wytrzymałość na zginanie statyczne 41;100;205 MPa,
  • moduł sprężystości przy zginaniu statycznym 6900;12000;20100 MPa,
  • wytrzymałość na ściskanie 35;55;94 MPa,
  • wytrzymałość na rozciąganie wzdłuż włókien 35;104;196 MPa,
  • wytrzymałość na rozciąganie w poprzek włókien 1,0-3,0-4,4 MPa,
  • udarność 1,5-4,0-13,0J/cm2, łupliwość ok. 0,2 MPa,
  • ścieranie (dąb:sosny) 0,9:1,0, trwałość Brinella na płaszczyźnie podłużnej 25;40;72 MPa,
  • twardość Brinella na płaszczyźnie poprzecznej 13;19;24 MPa.

Różne

Na świecie występuje 80 gatunków sosny (liczba ta ulega wahaniom u różnych autorów). Na Ziemi niektóre gatunki wchodziły w skład flory okresu kredowego (135-70 milionów lat temu). Ciekawostką jest występowanie tzw. „lasu bursztynowego″ (cztery gatunki sosny i jeden świerka) będącego źródłem pochodzenia bursztynu.
Drzewo sosny, podobnie jak i dębu, były przedmiotem kultu, były uznawane za drzewa święte. Szczątkowe relikty tego zjawiska zachowały się w postaci „chodzenia z gaikiem″. Sosnę czcili Chińczycy, Japończycy, Grecy, Rzymianie i Gallowie. Słowianie traktowali ją z respektem.
Najstarsza forma w Polsce rośnie na Mazowszu w Mińsku Mazowieckim. Liczy sobie (według dostępnych źródeł) 340 lat. Drzewo ma wysokość 22 m, średnicę 119,5 cm na wysokości 1,6 m, a obwód 3750 cm.
Sosna kwitnie w maju, dlatego też wiele niepokoju wzbudzały osady pyłku w okresie katastrofy w Czarnobylu, gdyż były uznawane za pyły radioaktywne.
Najstarszym obecnie przedstawicielem rodzaju Pinus jest występująca w Arizonie (USA) sosna kolczasta (Pinus aristata engelm.), która ma wg badaczy amerykańskich 4600 lat.